AVNRT (AV Nodal Reentran Taşikardi)
AVNRT, AV düğüm bölgesinde bulunan iki farklı iletim yolu arasında oluşan döngüsel bir elektriksel hareket sonucu ortaya çıkan, ani başlayıp ani biten çarpıntı ataklarıyla seyreden en sık görülen düzenli kalp atım hızlanmalarından biridir.
Bu Sayfada
AVNRT Nedir?
Atriyoventriküler Nodal Reentran Taşikardi (AVNRT), kalbin AV düğüm adı verilen bölgesinde anormal bir kısa devreden kaynaklanan bir ritim bozukluğudur. Bu kısa devre, elektriksel sinyallerin bir makara gibi döngüye girmesine neden olur. Literatürde AVNRT’nin en sık görülen supraventriküler taşikardi türü olduğu belirtilmektedir; genel bilgi için SVT sayfasını inceleyebilirsiniz.
AVNRT, AV düğümü içinde veya çok yakınında oluşan, tekrar eden (reentran) elektriksel döngüler nedeniyle ortaya çıkan bir taşikardi türüdür. Kalp bir anda dakikada 140 ile 250 arasında, çok hızlı ve düzenli bir şekilde atmaya başlar. Genellikle genç ve sağlıklı bireylerde görülen bu durum çoğu kişide hayati tehlike yaratmaz, ancak yaşam kalitesini oldukça düşürebilir.
AV Düğümün Rolü ve Normal İletim
AV düğüm, kulakçıklardan (atriyumlardan) gelen elektriksel uyarıyı karıncıklara (ventriküllere) ileten normal kalp ileti sisteminin bir parçasıdır ve sağlıklı bir kalpte uyarının belirli bir hızda ve tek yönde geçmesini sağlar. AVNRT’de temel sorun AV düğümün hasarlı olması değildir; bu bölgede uyarının döngü halinde dolaşmasına zemin hazırlayan iki ayrı iletim yolunun bir arada bulunmasıdır.
- Sinüs düğümü (turuncu): kalbin doğal uyarı merkezi; uyarı burada başlar
- AV düğüm (yeşil): kulakçıklardan gelen uyarıyı karıncıklara iletir; sağlıklı kalpte uyarı belirli hızda ve tek yönde geçer
- His–Purkinje sistemi: uyarı karıncıklara yayılır ve düzenli kasılma oluşur
AVNRT Neden Olur? AV Düğümde Doğuştan Çift Yol
Literatürde AVNRT’nin temel nedeninin AV düğümünde doğuştan bulunan çift elektriksel yol yapısı olduğu belirtilmektedir. Bu çift yol, belirli koşullarda elektriksel uyarıların geri dönmesine ve sürekli bir döngü oluşturmasına neden olur.
AVNRT, kalbin yapısındaki bir kusurdan değil, AV düğümündeki yolların doğuştan farklı bir şekilde oluşmasından kaynaklanır; literatürde bunun genetik yatkınlığın bir sonucu olduğu ifade edilmektedir. Genetik yatkınlık, bazı kalp hastalıkları veya yapısal bozukluklar riski artırabilir. Çoğu zaman ilk atak genç yaşlarda başlar, ancak her yaşta görülebilir.
- AVNRT’nin temel nedeni: AV düğümünde doğuştan bulunan çift elektriksel yol yapısı
- Yeşil düz hat: hızlı yol (fast pathway)
- Turuncu kesikli hat: yavaş yol (slow pathway)
- Bu yapı kalbin yapısal bir kusuru değildir; yolların doğuştan farklı oluşmasından kaynaklanır
Hızlı yol (fast pathway) ve yavaş yol (slow pathway)
Hızlı yol uyarıyı daha hızlı iletir ancak daha uzun bir “dinlenme süresine” (refrakter periyoda) ihtiyaç duyar; yavaş yol ise uyarıyı daha yavaş iletir fakat daha kısa bir dinlenme süresiyle tekrar uyarılabilir hale gelir.
- Uyarıyı daha hızlı iletir
- Daha uzun “dinlenme süresine” (refrakter periyot) ihtiyaç duyar
- AV düğümün normal iletimine katkı sağlar
- Uyarıyı daha yavaş iletir
- Daha kısa dinlenme süresiyle tekrar uyarılabilir hale gelir
- AVNRT ablasyonunda hedeflenen yoldur
Re-entry Mekanizması Nasıl Oluşur?
Çoğu insanda AV düğüm bölgesinde bu iki yol birlikte bulunabilir; ancak AVNRT’nin ortaya çıkması için ek olarak uygun bir zamanlamayla başlayan bir tetikleyici (örneğin erken bir atriyal vuru) gereklidir. Tetiklendiğinde uyarı yavaş yoldan aşağı, hızlı yoldan yukarı doğru dönerek kendini besleyen bir döngü — bir tür “kısa devre” — oluşturur.
- Uygun zamanlamalı bir tetikleyici (ör. erken atriyal vuru) döngüyü başlatır
- Uyarı yavaş yoldan aşağı iner, hızlı yoldan yukarı geri döner
- Elektriksel sinyaller bir makara gibi döngüye girer (re-entry / kısa devre)
- Her turda kulakçık ve karıncıklar uyarılır; kalp dakikada 140–250 hızla atar
Atağın Başlangıç ve Bitiş Özellikleri
AVNRT sırasında kalp bir anda hızlanır ve bu hızlanma çoğu zaman fark edilir düzeydedir. Literatürde atakların birkaç saniyeden birkaç saate kadar sürebileceği ve belirtilerin aniden başladığı gibi aniden sona erdiği belirtilmektedir. Hastalar genellikle çarpıntının tam olarak hangi anda başladığını tarif edebilir. Bitiş de genellikle anidir: döngü kendiliğinden, bir vagal manevra ile veya tıbbi bir müdahaleyle bir kerede durur.
AVNRT Belirtileri Nelerdir?
Literatürde çarpıntının en sık görülen belirti olduğu; bunun yanında baş dönmesi, göğüs rahatsızlığı, nefes darlığı, halsizlik ve bazen bayılma görülebileceği belirtilmektedir. Hastalar sıklıkla boyunda veya boğazda vuru hissi (boyun venlerinde eş zamanlı atım hissi) de tarif eder.
Bazı kişilerde belirtiler hafif kalırken, bazılarında günlük yaşamı aksatacak kadar rahatsızlık verebilir. Belirtiler hakkında daha fazla bilgi için Belirtiler sayfasını inceleyebilirsiniz.
Çarpıntı
Göğüs rahatsızlığı
Nefes darlığı
Baş dönmesi
Bayılma hissiAtakları Tetikleyen Faktörler
Anormal yol doğuştan var olsa da atakları başlatan bazı tetikleyici faktörler bulunur. Literatürde bunlar arasında aşırı yorgunluk, stres, kafein, alkol, soğuk algınlığı ilaçları ve hormonal değişiklikler (özellikle kadınlarda adet dönemi) sayılmaktadır. Fiziksel efor ve yoğun egzersiz de kalbin hızlanmasına neden olarak AVNRT atağını tetikleyebilir.
Bazı hastalarda ataklar belirgin bir tetikleyici olmadan da ortaya çıkabilir; tetikleyiciler kişiden kişiye değişir ve herkeste aynı şekilde gözlenmeyebilir.
Fiziksel efor
Fiziksel efor ve yoğun egzersizStres
Stres ve aşırı yorgunlukKafein ve alkol
Kafeinli içecekler, alkolİlaçlar
Soğuk algınlığı ilaçlarıHormonal değişiklikler
Özellikle kadınlarda adet dönemiUyarıcı maddeler
Enerji içecekleri, fazla kahve (risk faktörü)AVNRT Kimlerde Görülür?
AVNRT genellikle yapısal olarak sağlıklı kalplerde ortaya çıkar. Literatürde kadınlarda erkeklere oranla iki kat daha sık görüldüğü ve en çok 20–40 yaş arası genç erişkinlerde teşhis edildiği belirtilmektedir; ancak ileri yaşlarda da rastlanabilir.
Aile öyküsü, tiroid bozuklukları, yoğun stres altında çalışma ve aşırı uyarıcı madde kullanımı (enerji içecekleri, fazla kahve) riski artıran faktörlerdir.
AVNRT Tanısı Nasıl Konur?
AVNRT tanısı çoğu zaman EKG ile konur. Ancak ataklar kısa sürdüğü için bazen EKG çekildiğinde ritim normale dönmüş olabilir. Bu durumda Holter cihazı (24–48 saatlik ritim kaydı) veya olay kaydediciler (event recorder) kullanılır. Literatürde elektrofizyolojik çalışmanın (EPS) kesin tanı ve tedavi planlamasında altın standart olduğu belirtilmektedir.
- Atak sırasında çekilen EKG: Kalbin hızlı ve düzenli ritmini, AVNRT’ye özgü bazı elektriksel özelliklerle birlikte gösterir.
- Holter monitörü: 24 saat veya daha uzun süre kalp ritmini sürekli kaydeden taşınabilir bir cihazdır; seyrek görülen ataklar tespit edilebilir. Event recorder cihazları ise haftalar–aylar süren izlemle daha seyrek atakları yakalamayı hedefler.
- EPS: AVNRT tanısını kesinleştirmek için kullanılabilir.
Hızlı ve düzenli ritim, AVNRT’ye özgü elektriksel özellikler
24–48 saatlik veya daha uzun ritim kaydı; seyrek ataklar
Olay kaydedici ile daha uzun süreli izlem
Literatürde kesin tanı ve tedavi planlamasında altın standart olarak belirtilir
EKG’de AVNRT
Atak sırasında EKG’de dar QRS kompleksli, düzenli ve hızlı bir ritim izlenir. P dalgaları çoğunlukla QRS içine gizlenmiş olduğundan seçilemeyebilir veya QRS’in hemen sonrasında küçük bir çentik olarak görülebilir. Normal sinüs ritminde kalp hızı dakikada 60–100 ve aralıklar düzenliyken, AVNRT atağında dakikada 140–250 atım, dar QRS ve düzenli ama çok hızlı bir ritim görülür; bazı hastalarda EKG’de “pseudo R′” (V1) ya da “pseudo S” (alt derivasyonlar) olarak fark edilebilir.
- Sol ve sağ: normal sinüs ritmi
- Ortadaki vurgulu bölüm: AVNRT atağı — kalp bir anda dakikada 140–250 arasında çok hızlı ve düzenli atar
- Dar QRS kompleksleri; P dalgası çoğunlukla QRS içinde gizlidir
- Atak aniden başlar ve aniden sona erer
EPS’nin AVNRT’deki Rolü
Literatürde EPS testinde kalbe kateterler yerleştirilerek elektriksel sistemin incelendiği, AVNRT’ye neden olan döngüsel yolun bulunduğu ve test sırasında atağın tetiklenerek EKG’de izlendiği belirtilmektedir. EPS, hızlı ve yavaş yolların elektriksel özelliklerini doğrudan incelemeyi ve programlı uyarılarla ritmi güvenli koşullarda başlatıp gözlemlemeyi sağlar. Elde edilen kayıtlarla aritmiden sorumlu devrenin konumu belirlenir; bu bilgi ablasyon planlanıyorsa hedef bölgenin doğru seçilmesi için temel oluşturur. Genel bilgi için EPS / 3D Haritalama sayfasını inceleyebilirsiniz.
- Kateterler kasıktaki damarlardan kalbe ilerletilir
- Kayıt noktaları: yüksek sağ atriyum, His bölgesi (AV düğüm çevresi), koroner sinüs ve sağ ventrikül
- Programlı uyarılarla atak güvenli koşullarda tetiklenir ve EKG’de izlenir
- AVNRT’ye neden olan döngüsel yol (hızlı/yavaş yol) bulunur ve ablasyon planlanır
AVNRT Tedavisi Nasıl Yapılır?
AVNRT tedavisinin amacı çarpıntı ataklarını durdurmak, atakların sıklığını azaltmak ve hastanın yaşam kalitesini iyileştirmektir. Tedavi genellikle ataklar sırasında uygulanan vagal manevralar, ilaç tedavisi veya kalıcı çözüm sunan kateter ablasyon yöntemini içerir.
Vagal manevralar
Literatürde atak başladığında bazı fiziksel manevraların kalbin ritmini yavaşlatarak atağı durdurabileceği belirtilmektedir; bu manevralar arasında öksürmek, soğuk su içmek veya Valsalva manevrası (ıkınma hareketi) bulunur. Bu yöntemlerin ne zaman ve nasıl güvenle uygulanabileceği hekim tarafından değerlendirilmelidir; herkes için uygun olmayabilir. Atak sık tekrarlıyorsa veya kendiliğinden sonlanmıyorsa tıbbi değerlendirme gereklidir.
İlaç tedavisi
Sık atak geçiren kişilerde AVNRT’yi önlemek için beta blokerler veya kalsiyum kanal blokerleri gibi ilaçlar kullanılabilir. Acil durumlarda atakları durdurmak için damar yoluyla ilaçlar verilebilir. Seyrek ve iyi tolere edilen ataklarda vagal manevralar ve gerektiğinde ilaç tedavisi yeterli olabilir.
AVNRT Ablasyonu
Literatürde ablasyonun AVNRT için en etkili ve kalıcı tedavi yöntemi olduğu belirtilmektedir. Elektrofizyolojik çalışma sırasında bulunan anormal iletim yolu radyofrekans enerjisi veya dondurma (kriyoablasyon) yöntemiyle yakılır veya dondurularak yok edilir. Bu işlem AVNRT döngüsünü kalıcı olarak sonlandırır; literatürde ablasyonun başarı oranının %95’in üzerinde olduğu ifade edilmektedir.
Ablasyonda hedef, hızlı yol değil, döngüye katılan yavaş yol bölgesidir; bu tercih AV düğümün normal ileti fonksiyonunun mümkün olduğunca korunmasını amaçlar. AV düğüme yakın bölgede çalışıldığından dikkatli haritalama yapılır; nadir görülen risklerden biri AV düğüm hasarına bağlı kalıcı kalp pili ihtiyacıdır, ancak bu oldukça düşük bir olasılıktır. Ablasyon genellikle etkili olsa da hiçbir tedavi için kesin sonuç garantisi verilemez.
- Koch üçgeni (şematik): Todaro tendonu, triküspit kapak halkası ve koroner sinüs ağzı ile sınırlanan bölge
- Tepe noktası: AV düğüm / His bölgesi — normal iletimin korunması için hedeflenmez
- Turuncu alan ve noktalar: yavaş yol bölgesi; enerji (RF veya kriyo) bu doğrulanmış bölgeye uygulanır
- Literatürde ablasyonun AVNRT döngüsünü kalıcı olarak sonlandırdığı ve başarı oranının %95’in üzerinde olduğu belirtilir
İşlem süreci
EKG, gerekirse Holter/event recorder ile atakların belgelenmesi ve planlama
Kasık bölgesinden ilerletilen kateterlerle AV düğüm çevresine erişim
Hızlı/yavaş yol özellikleri incelenir; AVNRT güvenli koşullarda başlatılıp devre teyit edilir
Uygun hastalarda aynı seansta enerji uygulanır; kısa gözlem sonrası taburculuk ve kontrol
AVNRT Riskleri Nelerdir?
Literatürde AVNRT’nin genellikle iyi huylu (benign) bir ritim bozukluğu olduğu; ancak ataklar sırasında bayılma, düşme veya nadiren de olsa — atak sıklığı ve süresi fazla ise — kalp yetmezliği gibi risklerin oluşabileceği belirtilmektedir. Uzun süren ve çok hızlı seyreden ataklar, kalbin pompalama gücünü geçici olarak azaltabilir.
Atak sırasında gelişebilir
Uzun süren ve çok hızlı ataklarda
Nadiren; atak sıklığı ve süresi fazla ise
AVNRT Nasıl Önlenir?
AVNRT doğuştan gelen bir durum olduğu için oluşumunu önlemek mümkün değildir. Ancak atakların sıklığını ve şiddetini azaltmak için bazı yaşam tarzı değişiklikleri yapılabilir; bu önlemler yaşam kalitesini artırarak atakların tetiklenmesini engellemeye yardımcı olur:
- Kafein, alkol, aşırı yorgunluk ve stres gibi faktörler atağı tetikliyorsa bu faktörlerden kaçının.
- Düzenli ve hafif egzersiz yapmak, sağlıklı beslenmek ve yeterli uyku almak kalbin genel sağlığını destekler.
- Doktorunuzun AVNRT’yi önlemek için verdiği ilaçları düzenli olarak kullanın.
Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?
AVNRT atakları genellikle tehlikeli olmasa da sürekli tekrarlayan veya yaşam kalitesini ciddi şekilde etkileyen ataklar için bir doktora başvurmanız gerekir. Literatürde aşağıdaki durumlarda acil tıbbi değerlendirme gerektiği belirtilmektedir.
- Çarpıntı atağı sırasında bayılma veya bayılacak gibi olma
- Çarpıntıya eşlik eden şiddetli göğüs ağrısı, nefes darlığı veya terleme
- Vagal manevralarla veya dinlenerek geçmeyen uzun süreli çarpıntı atağı
- Yeni başlayan ve sizi rahatsız eden kalp çarpıntıları
Sıkça Sorulan Sorular
AVNRT ile SVT aynı şey mi?
AVNRT tehlikeli mi?
AVNRT ile WPW sendromu aynı şey mi?
Vagal manevraları evde uygulayabilir miyim?
AVNRT ablasyonunun başarı oranı nedir?
Ablasyon sonrası nüks olur mu?
Kaynakça
Referans: AVNRT
Bu sayfadaki bilgiler yayımlanmış literatür esas alınarak hazırlanmıştır; oran ve sayısal değerler literatürde belirtildiği şekilde aktarılmıştır. Şemalar kavramları anlatan özgün teknik çizimlerdir. Bilgiler bireysel tıbbi değerlendirmenin yerini tutmaz.
Randevu almak veya sorularınız için bize ulaşın
Uzman ekibimiz size en uygun tanı ve tedavi yolunu birlikte planlar.