Bradikardi
Bradikardi, kalbin dakikada 60 atımın altında, genellikle vücudun ihtiyacını karşılamayacak şekilde yavaş çalışmasıdır. Diğer birçok ritim bozukluğunun aksine tedavisi ablasyon değil, çoğunlukla kalıcı kalp pili ile sağlanır.
Bu Sayfada
Bradikardi (Nabız Düşüklüğü) Nedir?
Bradikardi, nabız düşüklüğü ve kalbin yavaş atmasını ifade eden tıbbi bir terimdir; kalp atış hızının dakikada 60’ın altına düştüğü anormal bir kalp ritmidir. Normalde bir yetişkinin kalp atış hızı (nabzı) dakikada 60 ile 100 arasında olmalıdır.
Profesyonel sporcularda veya uyku sırasında düşük kalp hızı normal kabul edilebilir. Ancak düşük nabız şikayetlere yol açıyorsa, vücuda yeterli kan pompalanamadığının işareti olabilir. Literatürde bradikardinin altta yatan bir kalp hastalığı durumunda tehlikeli hale gelebileceği ve tedavi gerektirebileceği belirtilmektedir.
Belirtiler arasında halsizlik, baş dönmesi, nefes darlığı, göğüste baskı hissi ve bayılma yer alır. Tedavi edilmeyen semptomatik (şikayetlere neden olan) bradikardi, dokuların yeterli oksijen alamamasına ve ciddi komplikasyonlara neden olabilir.
Normal Kalp Hızı, Fizyolojik ve Patolojik Bradikardi
Nabız düşüklüğü her zaman bir hastalık olarak kabul edilmez. Bir kişi düşük kalp hızına sahip olup tamamen sağlıklı olabilir: sporcularda kalp atış hızı genellikle 60’ın altındadır ve uyuduğumuzda kalp atış hızımız düşebilir. Bunlar normal kabul edilir.
Fizyolojik bradikardi, düzenli spor yapan kişilerde, uyku sırasında veya dinlenim halinde görülebilen ve herhangi bir belirtiye yol açmayan düşük kalp hızıdır; genellikle tedavi gerektirmez. Patolojik bradikardi ise kalbin uyarı üretim veya iletim sistemindeki bir sorun nedeniyle ortaya çıkan, belirtilere yol açabilen ve değerlendirme gerektiren düşük kalp hızıdır.
Erişkinde dinlenme halinde dakikada 60–100.
Profesyonel sporcular, uyku sırasında; belirti yoksa normal kabul edilebilir, genellikle tedavi gerektirmez.
Uyarı üretimi veya iletimindeki sorun; şikayete yol açabilir, değerlendirme ve gerekirse tedavi gerektirir.
Kalbin Elektriksel İletim Sistemiyle İlişkisi
Kalbin doğal uyarı merkezi olan sinüs düğümünde başlayan elektriksel uyarı, AV düğüm üzerinden ventriküllere (karıncıklara) iletilerek düzenli bir kalp atımı sağlar. Bradikardi, bu sistemin herhangi bir basamağındaki — uyarı üretimi veya iletimindeki — bir aksaklık sonucu ortaya çıkabilir.
Bradikardi Neden Olur? İki Temel Mekanizma
Literatürde bradikardinin (nabız düşüklüğünün) iki durumda ortaya çıktığı belirtilmektedir (Şekil-1):
- Kalp atışları normalde çıktığı yerden daha az çıkar. Kalbin doğal uyarı merkezi (sinüs düğümü) yeterli sıklıkta uyarı üretemez.
- Elektriksel ileti kalpte yayılırken yavaşlar veya bloklanır. Uyarı üretilse de karıncıklara ulaşması gecikir ya da engellenir.
- ① Sinüs düğümü (kalbin doğal uyarı merkezi): kalp atışları normalde çıktığı yerden daha az çıkar
- ② İleti yolu: elektriksel ileti kalpte yayılırken yavaşlar veya bloklanır (× işareti)
- Her iki durum da nabız düşüklüğüne (bradikardi) yol açar
- RA/LA: sağ/sol kulakçık · RV/LV: sağ/sol karıncık
1. durum: normal ileti ve az impuls
- Üst iz: normal ileti; her P dalgasını (turuncu nokta) bir QRS izler, hız 60–100/dk
- Alt iz: sinüs düğümünden daha az uyarı çıkar; P–QRS ilişkisi korunur ama atımlar seyrekleşir
- Atımlar arası süre uzar ve kalp hızı dakikada 60’ın altına iner
2. durum: normal ileti ve ileti bloğu
- Üst iz: normal ileti; her P dalgası karıncıklara iletilir ve QRS oluşur
- Alt iz: P dalgaları düzenli çıkar ancak ileti AV düğüm veya altında bloklanır (× işaretli P dalgalarından sonra QRS yoktur)
- Sonuç: karıncık hızı düşer; ileri derece blokta kalıcı kalp pili gündeme gelebilir
Bradikardi Türleri
Kalbin doğal uyarı merkezi olan sinüs düğümünün yeterli hızda uyarı üretememesi; “hasta sinüs sendromu” olarak da adlandırılır. Bazı hastalarda yavaş ritimle hızlı ritim atakları (taşikardi-bradikardi sendromu) bir arada görülebilir.
Atriyumlardan gelen elektriksel uyarının AV düğüm veya altındaki ileti sisteminden ventriküllere geçişinin gecikmesi veya tamamen kesilmesi. Derecesine göre hafif seyirli olabileceği gibi kalıcı kalp pili gerektirebilecek kadar ciddi de olabilir.
Bradikardiye Neden Olan Faktörler
Sporcularda ve uykuda görülen düşük nabız normal kabul edilirken, literatürde bazı faktörlerin anormal derecede yavaş kalp atış hızına, yani bradikardiye neden olabileceği belirtilmektedir:
- Yaşlanma: Kalbin elektriksel iletim sisteminde doğal değişiklikler oluşabilir ve bu durum kalp atış hızının yavaşlamasına yol açabilir.
- Kalp krizi: Kalp dokusunun zarar görmesi iletim sistemini etkileyerek bradikardiye neden olabilir.
- Kalp ameliyatları: Ameliyat sonrası gelişen komplikasyonlar ritmi bozarak nabız düşüklüğüne yol açabilir.
- İlaçlar: Beta blokerler, ritim düzenleyiciler ve tansiyon ilaçları kalp hızını yavaşlatabilir.
- Elektrolit dengesizlikleri: Potasyum ve magnezyum seviyelerindeki değişiklikler iletim sistemini etkileyerek kalp atım hızını düşürebilir.
- Tiroid hastalıkları: Özellikle hipotiroidi nabız düşüklüğüne neden olabilir.
- Doğuştan gelen kalp kusurları: İletim sistemindeki yapısal bozukluklar doğrudan ritmi etkileyebilir.
- Uyku apnesi: Nefes durmaları oksijen seviyesini düşürerek vagus sinirini uyarabilir ve kalp hızını yavaşlatabilir.
- Enfeksiyonlar: Kalp kası veya zarı enfeksiyonları ritim bozukluklarına yol açabilir.
- Anoreksi: Elektrolit dengesini bozarak kalp atım hızının düşmesine neden olabilir.
Yaşlanma süreciyle birlikte kalbin elektriksel iletim sisteminde doğal değişiklikler meydana gelebilir; altta yatan yapısal kalp hastalıkları da bradikardiye zemin hazırlayabilir.
Yaşlanma
İletim sisteminde doğal değişikliklerKalp krizi
Kalp dokusu hasarı iletimi etkilerKalp ameliyatları
Ameliyat sonrası komplikasyonlarİlaçlar
Beta blokerler, ritim düzenleyiciler, tansiyon ilaçlarıElektrolit dengesizlikleri
Potasyum ve magnezyum değişiklikleriTiroid hastalıkları
Özellikle hipotiroidiDoğuştan kalp kusurları
İletim sisteminde yapısal bozukluklarUyku apnesi
Oksijen düşüşü → vagus siniri uyarımıEnfeksiyonlar
Kalp kası veya zarı enfeksiyonlarıAnoreksi
Elektrolit dengesinin bozulmasıBradikardi Belirtileri Nelerdir?
Bradikardi, kalp atış hızının dakikada 60’ın altına düşmesi durumudur ve özellikle yetersiz kan akımına bağlı olarak vücudun oksijen ihtiyacını karşılayamadığı durumlarda aşağıdaki belirtiler ortaya çıkabilir:
- Yorgunluk ve halsizlik
- Baş dönmesi ve sersemlik hissi
- Nefes darlığı (özellikle eforla)
- Göğüste rahatsızlık/ağrı
- Çabuk yorulma ve egzersiz kapasitesinde azalma
- Zihinsel karışıklık ve konsantrasyon güçlüğü
- Bayılma veya bayılayazma (senkop/presenkop)
- Baş ağrısı
- Bulantı
- Uykuya meyil ve uyku problemleri
Not: Literatürde bu belirtilerin bradikardinin şiddetine ve altta yatan nedene göre değişkenlik gösterebileceği; bazı kişilerde bradikardinin hiçbir belirti vermeyebileceği veya tesadüfen saptanabileceği belirtilmektedir. Bradikardinin belirtileri, hızlı ritim bozukluklarından farklı olarak genellikle çarpıntı değil, düşük kalp debisine bağlı şikayetlerdir. Daha fazla bilgi için Belirtiler sayfasını inceleyebilirsiniz.
Enerji ve efor
- Yorgunluk ve halsizlik
- Çabuk yorulma, egzersiz kapasitesinde azalma
- Nefes darlığı (özellikle eforla)
Beyin kan akımı
- Baş dönmesi ve sersemlik hissi
- Zihinsel karışıklık, konsantrasyon güçlüğü
- Bayılma veya bayılayazma (senkop/presenkop)
- Baş ağrısı
Diğer
- Göğüste rahatsızlık/ağrı
- Bulantı
- Uykuya meyil ve uyku problemleri
- Hiç belirti olmayabilir (tesadüfen saptanma)
EKG’de Bradikardi
Bradikardi, EKG’de kalp hızının dakikada 60’ın altında olması ile karakterizedir. Altta yatan mekanizmaya göre P dalgaları ve QRS kompleksleri arasındaki ilişki normal veya bozulmuş olabilir; bu bulgular düşük hızın sinüs düğümü kaynaklı mı yoksa iletim sistemi kaynaklı mı olduğunu ayırt etmeye yardımcı olur.
- P dalgası: kulakçıkların uyarılması; QRS: karıncıkların uyarılması; T dalgası: karıncıkların dinlenme durumuna dönmesi
- Bradikardide atımlar arasındaki süre uzar ve kalp hızı dakikada 60’ın altına iner
- P dalgası ile QRS arasındaki ilişki, düşük hızın sinüs düğümü mü yoksa iletim sistemi kaynaklı mı olduğunu ayırt etmeye yardımcı olur
Bradikardi Tanısı Nasıl Konulur?
Literatürde bradikardi tanı sürecinde en önemli adımın EKG ile kalp ritminin değerlendirilmesi ve altta yatan nedenin belirlenmesi olduğu belirtilmektedir. Hastanın şikayetleri ve risk faktörleri de tanı sürecinde önemli rol oynar. Temel değerlendirmeler şunlardır:
- EKG (elektrokardiyografi): Kalp ritminin ve hızının değerlendirilmesi
- Tıbbi öykü ve fizik muayene
- Holter: 24–48 saat süreyle kalp ritminin izlenmesi
- Tilt testi: Özellikle bayılma şikayeti olan hastalarda
- Egzersiz testi: Kalbin egzersiz sırasındaki yanıtını değerlendirmek için
- Kan testleri: Tiroid fonksiyonları, elektrolit düzeyleri ve diğer metabolik durumları değerlendirmek için
Tanı, dinlenim EKG’sinde düşük kalp hızının veya iletim bozukluğunun tespit edilmesiyle konur; kan tahlilleri ile tiroid fonksiyonu ve ilaç etkileri de değerlendirilir.
Kalp ritmi ve hızının değerlendirilmesi — en önemli adım
Şikayetler ve risk faktörleri
24–48 saat süreyle ritim izlemi
Özellikle bayılma şikayeti olanlarda
Kalbin egzersiz sırasındaki yanıtı
Tiroid, elektrolitler ve diğer metabolik durumlar
Holter ve event recorder
Belirtiler ara sıra ortaya çıkıyorsa, günlük yaşam sırasında ritmin sürekli kaydedilmesini sağlayan Holter monitorizasyonu kullanılır. Daha seyrek görülen belirtilerde, daha uzun süreli izlem sağlayan event recorder cihazları değerlendirilebilir.
Efor ve Kronotropik Yanıt
Sağlıklı bir kalpte, fiziksel efor sırasında kalp hızı ihtiyaca uygun biçimde artar; literatürde eforla kalp hızının yeterince artmasının “kronotropik yanıt” olarak adlandırıldığı belirtilmektedir. Bradikardisi olan bazı hastalarda bu yanıt yetersiz kalabilir; bu durum “kronotropik yetersizlik” olarak adlandırılır ve efor testi ile değerlendirilebilir.
Egzersiz yaparken maksimum hedef kalp hızı hesaplanır: literatürde bunun için 220’den yaşın çıkarıldığı belirtilmektedir. Örneğin 40 yaşındaysanız egzersiz sırasında olması gereken maksimum hız 220 – 40 = 180’dir. Literatürde nabzın maksimum hızın %85’ine kadar yükseltilebileceği ifade edilmektedir. Bu değerler bir tedavi eşiği değil, egzersiz sırasında kalp hızı yanıtını anlamaya yönelik kaynak açıklamasıdır; kişisel egzersiz hedefleri hekimle belirlenmelidir.
- Yeşil eğri: yeterli kronotropik yanıt — eforla kalp hızı ihtiyaca uygun biçimde artar
- Turuncu kesikli eğri: yetersiz yanıt (kronotropik yetersizlik) — eforla kalp hızı yeterince artmaz; efor testi ile değerlendirilebilir
- Literatürde maksimum hedef kalp hızının 220’den yaş çıkarılarak hesaplandığı (ör. 40 yaş: 220 – 40 = 180) ve nabzın maksimum hızın %85’ine kadar yükseltilebileceği belirtilir
Bradikardi Tedavisi Nasıl Yapılır?
Bradikardi tedavisi, altta yatan nedene ve belirtilerin şiddetine göre değişkenlik gösterir. Literatürde asemptomatik ve sağlıklı kişilerde (örneğin sporcularda) tedavi gerekmeyebileceği, belirtili hastalarda ise aşağıdaki seçeneklerin uygulanabileceği belirtilmektedir:
- Altta yatan nedenin tedavisi: Öncelikle altta yatan neden tespit edilip tedavi edilmelidir. Örneğin bradikardiye neden olan bir ilaç kullanımı varsa ilacın kesilmesi veya dozunun ayarlanması, elektrolit bozukluğu varsa düzeltilmesi gerekir.
- İlaç tedavisi: Kalp hızını artıran ilaçlar kullanılır; bu ilaçlar özellikle acil durumlarda ve geçici bradikardi tedavisinde tercih edilir.
- Geçici kalp pili: Acil durumlarda ve düzeltilebilir nedenlere bağlı bradikardilerde kısa süreli olarak kullanılır; örneğin kalp krizi sırasında gelişen geçici bradikardilerde uygulanabilir.
- Kalıcı kalp pili: Kronik ve ciddi bradikardisi olan, ilaç tedavisine yanıt vermeyen veya ileri derece kalp bloğu olan hastalarda tercih edilir. Hasta sinüs sendromu gibi kalıcı ritim bozukluklarında da sıklıkla kullanılır.
- Geçici kalp pili: vücut dışındaki üretece bağlı elektrot damar yoluyla kalbe ilerletilir; acil durumlarda ve düzeltilebilir nedenlere bağlı bradikardilerde kısa süreli kullanılır (ör. kalp krizi sırasında gelişen geçici bradikardi)
- Kalıcı kalp pili: göğüs cildinin altına yerleştirilen küçük cihaz ve kalbe uzanan elektrot; kronik ve ciddi bradikardi, ilaç tedavisine yanıtsızlık, ileri derece kalp bloğu ve hasta sinüs sendromu gibi kalıcı ritim bozukluklarında tercih edilir
Kalıcı Kalp Pili Ne Zaman Gerekir?
Kalıcı kalp pili kararı; belirtilerin varlığı, bradikardinin ciddiyeti ve altta yatan neden değerlendirilerek hekim tarafından verilir. Kalp pili, gerektiğinde küçük elektriksel uyarılar göndererek kalbin yeterli hızda atmasını sağlayan, göğüs cildinin altına yerleştirilen küçük bir cihazdır. İşlem sonrası düzenli kontroller ile cihazın işlevi takip edilir.
Belirtili ve kalıcı bradikardilerin büyük çoğunluğunda standart ve etkili tedavi yöntemi kalıcı kalp pili implantasyonudur.
Bradikardi Ablasyon ile Tedavi Edilebilir mi?
Ablasyon, bradikardinin genel tedavisinde kullanılan bir yöntem değildir. Ancak literatürde iki dar istisna belirtilmektedir:
- Kulakçık kaynaklı erken vurular (atriyal ekstrasistol): Bazı hastalarda bu erken vurular bradikardiye, yani nabız düşüklüğüne neden olabilir; bu hastalarda ablasyonla bradikardi düzeltilebilir.
- Vazovagal senkop: Vazovagal senkop olan kişilerde dinlenme halindeki kalp hızında da düşüklük görülebilir. Vazovagal senkop için yapılan kardiyonöroablasyon tedavisi ile istirahat kalp hızı da artırılabilir.
Bu istisnalar, bradikardinin genel bir ablasyon tedavisi olduğu anlamına gelmez; uygunluk hastaya özel olarak hekim tarafından belirlenir.
Bradikardi Tedavi Edilmezse Ne Olur?
Bradikardi tedavi edilmezse — özellikle halsizlik, baş dönmesi, göğüs ağrısı veya nefes darlığı gibi belirtiler ortaya çıkıyorsa — bu durum kalbin vücuda yeterli miktarda kan pompalayamadığını gösterir. Yavaşlayan kalp atışları organlara ve dokulara yeterli oksijen ulaşmamasına neden olabilir. Literatürde şu problemlerin görülebileceği belirtilmektedir:
- Bayılma ve düşmeler: Yetersiz kan akışı nedeniyle ani bayılmalar yaşanabilir; bu da özellikle yaşlı bireylerde düşmelere ve yaralanmalara yol açabilir.
- Kalp yetmezliği: Kalbin uzun süre yeterli kan pompalayamaması zamanla kalp yetmezliğine yol açabilir.
- Beyin hasarı: Kronik oksijen yetersizliği beyin fonksiyonlarını olumsuz etkileyebilir ve bilişsel problemlere neden olabilir.
- Ani kalp durması: Çok ağır vakalarda kalbin tamamen durması riski oluşabilir.
- Bayılma veya bayılayazma (senkop/presenkop)
- Göğüs ağrısı veya göğüste baskı hissi
- Nefes darlığı
- Belirgin halsizlik, baş dönmesi
- Efor kapasitesinde azalma, zihinsel karışıklık
Bradikardi Hakkında Sık Sorulan Sorular
İstirahat nabzı 50; EKG’de bradikardi dışında her şey normal, şikayet yok, eforla kalp hızı yeterince artıyor → herhangi bir müdahaleye gerek yoktur.
Nabız 55 ancak EKG’de kulakçık–karıncık iletimi engellenmiş (blok var) → kalp pili gerekebilir.
Bradikardi düzelir mi?
Bradikardi ablasyon ile tedavi edilebilir mi?
Nabız kaça düşerse ölüm olur?
Egzersiz yaparken nabzım kaça kadar yükselebilir?
Her düşük kalp hızı tedavi gerektirir mi?
Kalp pili taktırdıktan sonra normal hayata dönülebilir mi?
Kaynakça
Referans: Bradycardia
Bu sayfadaki bilgiler yayımlanmış literatür esas alınarak hazırlanmıştır; sayısal değerler literatürde belirtildiği bağlamda aktarılmıştır. Şemalar kavramları anlatan özgün teknik çizimlerdir. Bilgiler bireysel tıbbi değerlendirmenin yerini tutmaz.
Randevu almak veya sorularınız için bize ulaşın
Uzman ekibimiz size en uygun tanı ve tedavi yolunu birlikte planlar.